Một viên
Lại Mục nọ, không rõ họ tên là gì, được bổ đi nhậm chức ở Dương Thành.
Khi thuyền
đến Quảng Châu thì trời đã về chiều, lại gặp cơn gió lớn, viên quan ấy phải cho
thuyền ghé đậu vào một ghềnh nước hẻo lánh , vắng vẻ, thường được người ta gọi
là ghềnh Ðạo Sĩ.
Hẳn vì khó
chịu phải ngồi mãi cảnh thuyền tròng chành chao đảo, viên Lại Mục mới lên bờ
tản bộ nhàn du.
Bấy giờ
trời đã sang tiết thu, cúc vàng nở rộ, ngút ngàn rực rỡ, khiến cho viên Lại Mục
mải miết ngắm nhìn phong cảnh, vô tình rời xa chỗ đậu thuyền lúc nào không
biết.
Qua khỏi
cụm rừng chừng độ vài ba mũi tên, viên lại mục thấy có ánh đèn lấp ló tỏ mờ,
bèn cứ hướng đó đi tới.
Ðến nơi ,
té ra chỉ là mấy căn chòi lá , chung quanh giồng chuối làm hàng rào , ở giữa có
một cây cổ thụ rất lớn, bên cạnh gốc cây có sáu người đang ngồi xúm lại chén
tạc chén thù.
Bọn họ thấy
có khách lạ đến. đều hoảng hốt đứng dậy, tỏ vẻ vừa mừng vừa sợ, sau đó trịnh
trọng mời viên Lại Mục ngồi xuống cùng ăn, ý tứ rất khẩn khoản và nhã nhặn.
Viên Lại Mục vốn cũng là tay tửu đồ hạng nặng , nghe nói đến rượu, bèn ngồi
xuống, không từ chối khách sáo gì cả.
Trên bàn
ăn, có một ông già râu bạc như cước , một gã thiếu niên trán cao rộng rãi và ba
cô con gái. Một cô mặc áo mầu ngó sen, một cô mặc áo màu lục, và một cô mặc áo
màu hồng nhạt. Ngoài ra, ngồi bên rìa bàn còn có một nho sĩ, tuổi trên dưới năm
chục, bộ điệu rất là phong nhã , nhàn nhã, tự giới thiệu là chủ nhà.
Cả bọn đều
tranh nhau để hỏi xem khách từ đâu đến . Viên quan cũng thành thật bộc bạch họ
tên cùng tịch quán, rồi đem việc được bổ đi nhậm chức ở Dương Thành thuật lại
cho họ biết.
Cả bọn nghe
xong, đều nhao nhao lên nói:
- Khách
quan thực là quý nhân, bữa rượu nhỏ mọn này , quá thô thiển sơ sài, thật lấy
làm xấu hổ với quý nhân .
Viên Lại
Mục vẫy tay ra dấu từ tạ, đáp:
- Lẽ nào !
Lẽ nào! Chúng ta gặp gỡ nhau đây cũng như bình thủy tương phùng, đều do túc
phận mà ra cả. Vả lại, kẻ sĩ dù có uống rượu ở trước mặt bậc đế vương thì cũng
chẳng có gì gọi là mất phẩm giá. Huống hồ , tôi nay cũng chỉ là một quan chức
tầm thường. Rất mong ngày mai sẽ được mời quí vị xuống thuyền tôi ăn bữa cơm
xoàng và uống chén rượu nhạt, để cùng nhau gạn tỏ nỗi lòng.
Người nho
sĩ nghe viên Lại Mục nói thế thì điểm đầu gật gù, bảo với đồng bọn:
- Chỉ mong
được như lời quí nhân nói. Xin chư huynh đừng câu nệ hình thức gì cả. Vả, công
việc chư huynh. nếu không có tay của quí nhân đây trợ giúp thì không xong
được đâu.
Lúc mới đầu
, cả bọn sắc mặc của người nào cũng âu sầu ủ dột , nhưng sau khi nghe xong lời
của nho sĩ thì ai nấy đều hớn hở vui mừng tiếp tục cùng nhau chén tạc , chén
thù, ly lách va vào nhau lỏng kỏng .
Viên quan
hỏi han tên họ và quê quán từng người , thì được nho sĩ đứng ra đại diện giới
thiệu:
- Cụ già
đây họ Dư , người thiếu niên nạy họ Lạc, còn ba cô đây họ Phượng là ba chị em
ruột , đều cùng quê ở Quảng Châu cả. Riêng tôi là TúTài họ Trang.
Rồi cả bọn
lại tiếp tục nâng ly chuốc chén , khai hoài xướng ẩm. Chợt ông già rău cước tõ
ra buồn bã bảo với mọi người:
- Lão khi
còn trẻ đi học, ham thích nhất là đọc " Ế Lữ Văn " , ai cũng cho lão
là đọc phải loại văn chương xúi quẩy . Ngày nay, chiếc thân cô lẻ lênh đênh nơi
dị vực, phiêu bạt ngàn thiên lý , không có nơi để mà nương tựa, còn vị quí nhân
đây, chẳng những đã có con cái, lại có cả đầy tớ theo hầu, so với lão thật là
khác biệt một trời một vực.
Người thiếu
niên cùng ba cô gái nghe ông già than thở, đều mủi lòng, bật òa ra khóc . Nho
sĩ thấy vậy cầm chén rượu đổ xuống đất nói :
- Có mặt
quý nhân , sao chư vị chẳng gìn giữ nguyên tắc làng say , mà lại sụt sùi khóc
lóc như thế, chỉ làm cho rối tinh thần mà còn làm cho quí nhân đây mất hứng .
Vả lại tôi đã nói với chư vị rằng , việc của chúng ta có thể mưu tính được , hà
tất phải ôm nhau mà khóc như ngưòi tù nước Sở vậy.
Cả năm
người nghe nho sĩ nói, đều tỏ vẽ hổ thẹn, cúi đầu nhận lỗi. Ba người con gái
lại tiếp tục rót rượu khuyên mời viên Lại Mục , rồi xin được ca hát để làm vui.
Viên Lại
Mục từ chối , tính đứng dậy thì nho sĩ cố níu kéo ông ta ngồi lại, nói:
- Xin quí
nhân hãy ngồi lại, các cô muốn ca hát để làm vui quí nhân , đó là do tấm lòng
thành, lẽ nào quí nhân lại phụ hảo ý của các cô ấy ?
Nho sĩ bèn
vỗ tay đánh nhịp làm phách, còn người thiếu niên chụm miệng thổi sáo, tiếng
nghe trong vắt, vút cao chẳng khác gì tiếng địch thổi thực sự. Bấy giờ người
con gái mặc áo hồng mới hắng giọng cất tiếng ca:
Dạ thâm
phong lộ hương
Tấ xuất
ngâm thu thảo
Không gian
cô nguyệt minh
Hồn mê cố
viên đạo.
Âm điệu
nhịp nhàng, thánh thót nhưng rõ ràng, mang đầy trắc ẩn thê lương, khiến người
nghe, ai cũng phải mũi lòng sùi sụt.
Nho sinh
cũng cảm thấy buồn rầu, bảo:
- Chỉ cần
một người khóc cũng đủ làm cho cả bàn tiệc mất vui, huống hồ, tất cả người
trong tiệc đều âu sầu ủ rũ thì còn lạc thú nào để đãi quí nhân nữa ! Ngọc Cô ,
xin đừng hát điệu nhạc buồn ấy làm gì nữa, chỉ thêm đau lòng chủ khách mà thôi.
Người thiếu
niên vội vã lên liếng đỡ lời:
- Ngọc cô
lòng rối bời như tơ vò , đâu còn điệu ca lời hát hoan lạc nào để giúp vui quí
nhân nữa. Tôi không ngại tài hèn thô thiển , xin được hát thay nàng.
Nói rồi,
cầm chén rượu nốc một hơi cạn , xong cất giọng ca một bài để tặng viên Lại Mục
.
Bài ca rằng
:
Cổn cổng
giang thượng đào
Dong dong
sa tuế nguyệt
Miễu miễu
nhạn kinh thu
Siêu siêu
hương mông nguyệt.
Ca thanh
nghe òm òm mãnh liệt như tuồng chim kêu, khiến cho cả bàn tiệc đang ủ rũ đều
cười ầm lên. Viên Lại Mục cũng hết lòng tán thưởng tiết điệu hùng tráng ấy của
người thiếu niên.
Bấy giờ ông
già râu cước mới lên giọng nói xen vào:
- Chẳng có
gì là vui cả đâu , ngược lại lão chỉ sợ làm trở ngại cho việc lớn của chúng ta
thôi. Vừa rồi Trang tiên sinh có nói là quí nhân đây có thể giúp cho xong việc.
Vậy, chúng ta lẽ nào còn dấu diếm mà không trình bày ngay với quí nhân đi ?
Nho sĩ
cười, đáp:
- Rốt cuộc
thì cũng lại cụ ? Nhạt mộ đồ cùng rồi mà vẫn khư khư không quên được việc riêng
tây. Mà đúng thế , việc ấy quan trọng lắm chứ. Tôi xin đại diện chư vị để bày
tỏ cho quí nhân đây rõ , mong quí nhân ra sức giúp một tay , thực hiện cho xong
việc đó . Vạn vọng quí nhân không từ chối ?
Lúc đó viên
Lại Mục rượu cũng đã ngà ngà say, bèn nhún vai , tự đắc đáp:
- Trên đời
này nào có một ai cốt cách hào hiệp , nhất tâm được như mỗ ? Chúng ta đều là
những kẽ góc biển , chân trời , ngẫu nhiên tương ngộ , lấy rượu kết nghĩa kim
bằng , việc gì mà chẳng giúp nhau được. Lẽ nào lại úp úp mở mở , nói tới nói
lui , làm mất cả phần thống khoái.
Bọn người
ấy nghe viên lại mục nói thế , đều hớn hở vui mừng. Lập tức ngay trước tiệc
rượu, chắp tay vái tạ viên Lại Mục. Nho sĩ cũng vái thêm một lần nữa, nói:
- Một lời
quí nhân đã hứa, bọn chúng tôi rất cảm động. Việc chúng tôi muốn nhờ quí nhân
giúp , lúc này chưa thể nói hết ra được. Nhưng xin quí nhân nhớ kỹ dùm. Ngày
mai, quí nhân cứ theo bờ sông này đi về hướng Tây chừng hơn một dặm, tất sẽ gặp
một cụ già đánh cá, người thấp bé, có hàm râu xồm, thì xin đem chuyện gặp gỡ
hôm nay cùng tình trạng, tướng mạo của bọn tôi, thuật lại cho cụ ấy rõ, ắt thế
nào quí nhân cũng được ông cụ ấy giải tỏa cho hết nỗi ngờ vực.
Viên Lại
Mục đáp:
- Tôi sẽ
làm như lời huynh dặn.
Thế rồi cả
bọn lại tiếp tục đánh chén , rất tưng bừng hoan hĩ , bao nhiêu âu sầu buồn bã
lúc trước đều tan biến hết.
Chẳng mấy
chốc đã nghe tiếnng mõ cầm canh , trên trời sao cũng đổi ngôi, ước chừng đã đến
canh tư , ông già râu cước lên tiếng đề nghị:
- Quí nhân
đã đi quá xa nơi đậu thuyền , bọn tùy tòng nô bộc lại không đến đón về được, âu
là chúng ta nên sửa soạn chiếu giường cho quí nhân nghỉ ngơi ở đây thôi.
Người thiếu
niên hưởng ứng:
- Việc đó
còn phải bàn bạc chi nữa. nhưng nhà Trang tiên sinh nơi đây lại không được rộng
rãi gì lắm, mà mọi người cùng ở lại cả , thì e sẽ nằm đè lên nhau. Như thế,
không được trân trọng đối với quí nhân. Chi bằng tôi với cụ cùng ra về, chỉ ba
chị em Ngọc Cô lưu lại đây hầu hạ gối chăn cho quí nhân, gọi là báo đáp ơn sâu
muôn một.
Ba chị em
Ngọc Cơ nghe thiếu niên nói thế, đều đỏ ửng mặt, cúi đầu ra dáng thẹn thùng.
Viên Lại
Mục nói:
- Tôi tuy
thất học, nhưng thường được nghe nói ba người đẹp như gạo tấm thơm, mà gạo tấm
thơm là phẩm vật quí giá, tôi đâu có đủ đức để mà hưởng hết cả.
Ông lão râu
cước họ Dư nói:
- Lẽ nào
lại như thế? Quý nhân nhiệt tâm hào hiệp được mọi người ngưỡng mộ, sao lại nói
là không có đức? Ba chị em Ngọc Cô tuy không thuộc hạng sắc nước hương trời,
nhưng lẽ đâu lại không có ý kết thảo ngậm vành, báo đáp ân sâu muôn một. Phẩm
vật tùy hèn mọn, nhưng tạm tẩy trần đỡ một đêm, xin quý nhân chẳng nên ép lòng
hờ hững !
Viên Lại
Mục ngoài mặt tuy làm bộ nghiêm túc, lờ đi nhưng trong lòng thì đã mười phần
kích thích, bèn đưa mắt nhìn nho sĩ để dò ý.
Nho sĩ hỏi:
- Vậy ý quí
nhân thế nào?
Ðáp:
- Bình sinh
tôi chưa hề phụ lòng người ta bao giờ. Nếu gạo chẳng chê tôi, lẽ nào tôi lại
chê gạo chứ!
Cả bọn nghe
viên lại mục nói thế, đều hò nhau thúc dục ba chị em Ngọc Cô nên tỏ ý bằng lòng
ở lại để lo chiếu giường cho viên lại mục. Chỉ riêng nho sĩ, hơi nghiêm sắc mặt
, nói:
- Chị em
Ngọc Cô rơi nào hoàn cảnh lưu lạc khốn khổ thế này cũng đũ thương tâm lắm rồi.
May gặp được quí nhân, có lòng trắc ẩn, ra tay cứu vớt, tuy lòng chẳng muốn
nghe lời bức bách của mọi người. nhưng với ân đức của quí nhân thì sao khước từ
cho được. Ðó cũng ví như con nhộng lấy tơ mà tự trói mình không thể nào có sức
mà thoát ra được. Bị ép lòng, buộc miệng, ai là người chẳng ấm ức cơ chứ! Ðiều
mà ba chị em Ngọc Cô chờ đợi ở bậc nhân nhân quân tử là cái chí giúp khốn phò
nguy , chứ đâu phải ở những hành vi dâm dật, sờ hồng vuốt lục.
Giả sử quý
nhân nghe những lời lỗ mãng, làm những hành vi cẩu thả, phản bội cái đức lớn mà
chiều theo cái lòng dục riêng tư của mình, ấy là vì trước làm việc nghĩa, sau
vì tư lợi . Như vậy, đâu có phải là việc mà kẻ hủ nho này phải nghển cổ, kiễng
chân trông đợi ? Vì muốn chữa cái cố bịnh ở trong mà phải nói ra ngoài, xin quý
nhân tha thứ cho sự mạo muội mà nghe lời nói ngu xuẩn của kẻ hủ nho này.
Viên Lại
Mục nghe nho sĩ nói xong thì mồ hôi vã ra đây trán, xấu hổ không có đất mà
trốn, bèn rời khỏi bàn tiệc , chắp tay vái nho sĩ rnấy vái, đáp:
- Lời cụ Dư
nói vừa rồi , chẳng qua chỉ là lời nói mê sảng gàn dở của một cụ già đã gần đất
xa trời , còn ý của các huynh cũng chỉ là ý của kẻ cuồng say quá chén, tiểu sinh
vốn là một kẻ ngu dốt, tránh sao khởi bị họ thúc dục, may nhờ được tiên sinh
chỉ trích ngăn cản mới không xẩy ra những hành vi cầm thú, phản đạo đức. Cho
nên người xưa mới quý trọng bằng hữu khuyên can nhau là thế.
Thuốc
đắng dã tật , tiểu sinh lẻ nào lại chẳng nghe lời của tiên sinh .
Nho sĩ họ
Trang cũng chắp tay vái lại đáp lễ , rồi lớn tiếng khen :
- Quý nhân
biết thân điều thiện , sửa điều lỗi , thật là hào kiệt trong thiên hạ , phúc
không kễ hết . Cụ Dư với Lạc huynh vì lòng quê nôn nã nên mới xảy ra những lời
nói buông tuồng không thể tha thứ được như thế . Nay quý nhân đã thành khẩn sửa
chữa, thì cụ Dư và Lạc huynh cũng nên hối cải đi mới phải .
Ông già họ
Dư, cùng với thiếu niên họ Lạc nghe nho sĩ nói thế , trong lòng cảrn thấy bối
rối đều khấu đầu tạ lỗi . Còn ba chị em Ngọc Cô thì rất hoan hỷ vui mừng.
Nho sĩ bèn
dẫn viên Lại Mục vào trong nhà . Nhà cửa vừa chật hẹp , vừa thô lậu .
Ngoại trừ chiếc chõng tre kê ở giữa nhà và ngọn đèn lồng treo trên vách tường,
còn lại trống trơn , không có vật gì khác.
Sau khi sắp
xếp chổ ngủ cho viên Lại Mục xong xuôi, nho sĩ quay gót trở ra, đóng cửa lại kỹ
càng, rồi nhẹ nhẹ bỏ đi .
Viên Lại
Mục lên giường nằm ngủ. Lát tỉnh dậy thấy mình đang nằm ở dưới đáy một ngôi mộ
cổ, bên cạnh có một cây đại thụ . Bốn phía chung quanh, toàn là mã anh màu vàng
với cỏ thu ngỗn ngang chắn lối .
Sương mai
đổ xuống chập trùng lạnh bỏ như cắt da cứa thịt, không sao chịu nổi .
Viên Lại
Mục lấy làm ngạc nhiên, vội vã mặc quần áo, thì đằng xa trời dã hừng sáng.
Chính lúc đó, nghe có tiếng người huyên náo ồn ào . Bọn tùy tùng, nô bộc đã tìm
được dấu vết của chủ , hổn hển chạy đến, chúng bảo với viên Lại Mục :
- Khổ chưa
Ðại nhân sao lại phải ngủ ở giữa chỗ sương gió thế này. Bọn chúng con đi tìm
khắp mọi nơi , suốt cả đêm không nghỉ, ai ngờ lại ở đây.
Viên Lại
Mục đáp:
- Chào ơi !
Ta đi đâu thì đi chứ. Chuyện này rắc rối làm. Bọn ngươi cũng thấy đấy.
Rồi viên
Lại Mục dẫn bọn tùy tùng cứ thế đi dọc bờ sông về hướng Tây. Ði chừng độ một
dặm, quả nhiên thấy một ông già thấp nhỏ, tóc bạc trắng phau, chòm râu từ hai
bên má thả xuống, phất phơ trước ngực, đang buông lưới ở bên bờ cồn, mọc đầy
những lau sậy. Có vẽ như ông sắp dời đi chỗ khác.
Viên Lại
Mục vội vã hô gọi giữ, lại kín đáo đem chuyện gặp đêm qua kể cho ông lão biết.
Ông lão nghe
xong, không giữ được vẻ ngạc nhiên, trơn mắt nhìn một hồi lâu, rồi mới ấp úng,
nói:
- Quan nhân
có chắc là từ mộ Trang tú tài lại đây không? Nay lão đã gần bẩy chục tuổi,
chẳng bao giờ nghĩ rằng hôm nay được nghe câu chuyện lạ như thế , Viên Lại Mục
hỏi:
- Vậy thưa
cụ, Trang Tú Tài là người như thế nào ?
Ông lão thở
dài, đáp:
- Ðây cũng
là một mối duyên kỳ ngộ chứ không phải là ngẫu nhiên đâu. Ðể lão thuật hết cho
ngài nghe.
Rồi rầu rầu
cảm khái, ông lão bắt đầu câu chuyện:
- Chỗ hạ
lưu này là một nhánh sông nhỏ của ghềnh Ðạo sĩ . Từ đây về hướng Tây, có một
tòa sơn lâm , có một cụ già kết cỏ làm nơi trú ngụ . Ông già ấy là thân phụ của
Trang Tú Tài , nay đã gần thất tuần rồi , cùng với lão là chổ hữu duyên . Tính
ông cụ ít nói , lại chẳng có sở trường đặc biệt nào , chỉ thích đọc kinh , niệm
Phật mà thôi . Còn con ông là Trang Tú Tài , chết cách đây hai năm , khi ấy mới
có năm mươi tuổi . Nơi quan nhân nói ngồi uống rượu đêm qua , chính là mộ phần
của Trang Tú tài đấy . Khi còn sống , ông ấy là một người ngay thẳng , tính
tình hào hiệp . Thường những khi gặp mưa to gió lớn , thì thế nào ông ấy cũng
ra đứng nơi bờ sông đứng chờ để vớt những người bị đắm thuyền .Hơn hai chục năm
qua , số người được ông cứu , ngót hơn một ngàn người . Nếu gặp những người đã chết
, thì ông ấy mua quan tài tẩm liệm đàng hoàng , rồi giao cho người đồng hành
mang về quê . Duy chỉ có một ông lão , một thanh niên , và ba cô con gái ,
chẳng biết tên tuổi tịch quán là gì , nên vẫn còn chôn ở cạnh mộ Trang Tú Tài .
Từ mùa thu năm ngoái ông cụ họ Trang đã dặn dò lão phu là nên để ý lưu tâm xem
có vị quan nhân nào đi nhậm chức ở Quảng châu qua đây không ? Nay cứ theo lời
quan nhân nói thì những người mà lão phu , việc này cụ Trang cũng biết ít nhiều
. Nếu quan nhân muốn thì chúng ta cùng đến gặp cụ Trang một thể .
Viên
Lại Mục đáp :
-Vậy xin cụ
dẫn đường cho có được không ?
- Ðược ,
đây là việc nghĩa, lẽ nào lại để một mình quan nhân gánh hết. Rồi ông lão buông
chèo gác mái, lên bộ lật bật từng bước dẫn viên lại mục đến nhà thân phụ Trang Tú
Tài .
Còn cách xa
cửa mọi người đã thấy Trang lão, một tay chống chiếc gậy trúc. một tay lần
chuỗi tràng , đứng niệm phật ở dưới một gốc cây .
Chủ khách
gặp nhau, sau mấy câu chào hỏi xã giao, Trang lão thở dài rồi mới nói:
- Lão phu
từ trước vẫn một lòng chay tịnh, không cầu cạnh điều gì khác. Nào ngờ có một
lần nằm mộng, thấy thằng con trai lão hiện về, cho lão biết là năm cỗ quan tài
hai nam ba nữ, chôn ở gần chỗ ngôi mộ của hắn đều là người Châu Giang cả . Vậy
nếu có vị quan nào đi nhậm chức qua đó thì hãy nhờ đem theo về an táng. Chắc
chẳng còn tìm lại được thân tộc họ hàng gì nữa đâu, nhưng là để vong hồn người
chết được qui hồi cố thổ . Như vậy, còn phúc hơn cả mười vạn tiếng kinh cầu .
Lời dặn ấy, đến nay đã gần hai năm, lão vẫn còn nhớ . Ðêm qua, cháu lại hiện
về, bảo cho lão biết là túc nguyện có thể hoàn thành được, sáng sớm mai cứ ra
đứng chờ ở dưới gốc cây này, sẽ có người đến tìm. Vì thế lão mới đứng chờ ở đây
đấy chứ .
Chẳng ngờ
mộng triệu lại nghiệm đến thế . Trước đó, lão có đem việc này phó thác cho lão
hữu đây , nhờ lão hữu tận tâm tận sức nghe ngóng dò hỏi hộ, thì công đức cũng
không phải nhỏ . Nếu quí quan có thể hoàn thành việc nghĩa này, thì đừng ngại
chi về chuyện hỏa táng năm cỗ hài cốt ấy cả, chỉ cần mang được cốt tro về Nam
mà thôi, lão phu xin nguyện cúng một tháng tiền ăn để quí quan mua đất mai
táng , công đức cũng không kém công của lão hữu đây .
Viên Lại
Mục nghe xong lời Trang lão nói thì mười phần cảm động , lập tức trở lại chỗ mộ
địa , ra lệnh cho đầy tớ và tùy tòng đào năm cổ hài cốt lên , phân biệt
ra từng người một , lấy củi khô chất lên hỏa thiêu. Sau đó bỏ tro vào năm cái
hộp khác nhau rồi đi.
Trên sông ,
thuyền đi rất nhanh như có người phù trợ.